La duna digls spaghetis
da Franz Hohler
translaziùn an sutsilvan: Barbara Riesch

Egna buaba veva egn’eada dad ir a far cumissiùns. Quegl stueva ella atgnameing adigna far, seglmains duas geadas l’eanda. Ella veva num Sara. Sia mama gli deva mintgame egn zedel, ad oz steva scret sen quel igl savundànt:

fazalets da pulpier
pulp. da tualeta
250 g cafe 
2 lit. latg
200 g paintg
1 tuba purée da tomata
1 cupa sugo
1 pac caschiel sgarto parmesan
750 g spaghetis tal.

La Sara va peia agl supermartgieu, prenda egn tgar c’ella stoscha davànt ella nà, tegna an egn màn igl zedel a va dad egn regal tier l’oter. Cur c’ella vean tier las pastas, e ella egn mumaint tut confusa. Tàntas sorts, a sia mama veva me scret sei ‘spaghetis tal.’. La Sara ligia ànc egn’eada miez dadòlt, tal. Quegl vut bagn gir talians. Per da curt veva igl bab numnadameing pratandieu c’igls spaghetis talians segian migliers c’igls svizers. Parquegl ear’igl probabel impurtànt c’ella vigni propi a tgea cun spaghetis talians. Ella antscheva a liger tge ca stat scret segls pacs, vean dantànt betga propi lànderor.
Tutanegna cloma egna vusch clera ord igl regal: „Ciao Sara!‟
La buaba veza imediat danunder ca la vusch vean. Sen egn pac spaghetis eara malagieu egna duna cun egn faziel da tgieu alv ad egn scussal cotschen. Quella steva davànt egn er da garneztga, taneva sut mintga bratsch egn puschel speias, a rieva.
La Sara ri ear. „Ciao‟, gi ella a prenda igl pac cun la duna ord igl regal, mo leza gi nut ple.
La sera â’gl do a tgea spaghetis talians ad igl bab â managieu ca quels segian propi  migliers c’igls noss. „Tge manegias tei Sara ?‟, ampeara el sia feglia. La Sara dat raschùn al bab a gi c’ella ancanuschi la duna segl pac, quella vegi getg ad ella ‘Ciao Sara’. Igl bab sto rir. Quegl vegi ella betga capieu endretg, ella vegi siir getg: „Ciao cara!‟, peia “tgeara” par talian. 
Ea probabel, manegia la mama, anzuma nut vegi quella duna getg, egn pac spaghetis setgi betga bagliafar. Mo an que cas vigni ella a cuschinar davent dad ussa me ple quels spaghetis.
Cur ca la Sara e ida la proxim’ea a cumprar aint, steva puspe scret segl zedel ‘spaghetis tal.’. Quell’ea â ella gest savieu tgenegns c’eran managieus. Tutegna e ella stada eri egn mumaint davànt quella crùna ad â vurdo segl pac spaghetis cun la duna riainta.
„Ciao Sara!‟, gi la duna. 
„Ciao!‟ gi la Sara a fa buca da rir. 
„Bleara lavur‟, gi la duna a mussa las speias. 
„Jou ear‟, gi la Sara, „blearas leztgas.‟
„Povreta‟, gi la duna taliana, „tier nus â’gl tschiel blau.‟ La Sara veza quànt blau c’igl tschiel e sen que maletg a suspira. Tier els plov’igl a la giaca da plievgia daguta ànc adigna.
„Via a far egna visita!‟, gi la duna a ri.
Qua survean la Sara tema, tgapa igl pac a meta quel agl tgar.
„Ad alura‟, gi igl bab, cur c’els maglian puspe spaghetis talians la sera, „tge â la duna segl pac getg oz?‟
„Jou de visitar ella‟, gi la Sara.
La mama petga cun la stgagna sen mesa „Basta!‟, cloma ella, „ calad cun quellas absurditads!‟
„Prenda betg aschi serius quegl‟, gi igl bab, „La Sara fa me da tup.‟
„Na‟, gi la Sara, „exact quegl â la duna getg.‟
Cur ca la Sara sto ir la proxim’ea a far cumissiùns, stat puspe scret segl zedel ‘spaghetis tal.’. La buaba va gl’amprem par la supa, pigl cafe, pigls cornflakes a par las stgatlas cun ton. Ad uss stat ella puspe davànt la crùna da pastas a varda sen la duna digls spaghetis.
„Ciao Sara!‟, gi la duna a ri.
„Ciao!‟, raspunda Sara a ri ear.
„Beal’ora tier vus?‟, ampeara la duna.
„Na‟, gi la Sara, „igl plova puspe ad jou sun tut bletscha.‟
„Tier nus dat igl sulegl ad igl e tschiel blau‟, gi la duna, „vezas?‟
La Sara dat digl tgieu.
„Via a far egna visita!‟, gi la duna a ri.
„Co?‟, ampeara la Sara.
Qua lascha la duna dar las speias par teara a stenda or igl màn. La Sara ragata sen la crùna, prenda igl màn da la duna a quella tira la Sara aint tier ella. La Sara sto curvatar igls îls cun egn màn, talmeing splendura igl tschiel blau. Ella stat davànt egn er. Là lavura ànc egn um ca taglia igl gràn cun la farcla. Dasperas spetga egn asen davànt egn tgar gea miez amplanieu cun gràn.  
Igl um òlza igl tgieu a cloma: „Ciao Sara!‟
„Mi gidas a cargear?‟, ampeara la duna.
La Sara dat digl tgieu a tgapa egn fasch speias d’egna vart a la duna da l’otra vart. Anzemel metan ellas igl fasch segl tgar. Cur ca quel e plagn cloma igl um: „Basta!‟ Exact sco la mama, cur ca leza vut c’ign tgali cun anzatge.
Alura van els cugl tgar plagn gràn dad egna veia giou. Els rivan tier egna pintga tgea cun egn clavo, tgargian giou igls faschs a portan quels an clavo.
„Via a magliear‟, gi la duna a ri.
Els aintran an tgea. Là buglia gea egna sosa da tomatas sen la plata. Igl dat buntads spaghetis. Suainter marenda gin igl um a la duna „Siesta!‟ a sametan par lùng segl canape. La Sara va dantànt davànt tgea par star a sulegl, strescha igls asens, sdrapa giou figlia d’egna tgaglia a dat quella da magliear agls asens. 
Alura vignan igl um a la duna ordafora, metan sut egn asen a turnan puspe segl er da garneztga.
Dantànt safan igls geniturs da la Sara quitos, parquegl ca lur feglia e ànc betga turnada da far cumissiùns. La finala van els an stizùn ad ampearan las cassieras, scha la Sara segi stada qua oz. Nigna da las cassieras saragorda da ver vieu la buaba. 
Senaquegl van igls geniturs tras l’antiera stizùn. Davànt la crùna da pastas tgatan els igl tgar cun la supa, igl cafe, igls cornflakes a las stgatlas cun ton. Igl zedel ca la mama veva scret, sche senzum. „Ella sto tutegna easser qua‟, gi igl bab.
„Mo noua?‟, ampeara la mama.
Amadus vardan sen tutas varts. Tutanegna tgapa la mama igl màn digl bab. „Quegl e bagn betga pussevel‟, scutegna ella, „varda là.‟
„Noua?‟, ampeara igl bab.
La mama mussa segls spaghetis talians a segl maletg, noua ca la duna cun las speias e pigl solit. Ussa vez’ign là la Sara ca porta egn fasch speias.

An que mumaint ca la Sara e veda cargear tut suleta egn fasch speias segl tgar, oda ella tutanegna dalientsch la vusch da seas geniturs. Ella savolva a veza c’els curan da la senda sei, cloman a fan anzenas. La Sara salida ear cugl màn. Tutanegna stat sieus bab davànt ella a stenda or igl màn. 
„Sara, turna!‟, cloma el.
Qua gi la Sara a la duna da spaghetis: “Jou sto puspe ir a tgea.”
„Va bagn‟, raspunda la duna, „via puspe egn’eada. Ciao.‟
„Ciao anzemel‟, gi la Sara a la duna da spaghetis, agl asen ad a agl um. Alura dat ella igl màn a sieus bab a stat tutanegna puspe an stizùn sper igl tgar da cumissiùns miez plagn a sper seas geniturs c’en tut agitos.
„Unfànt, noua es sto?‟ ampeara la mama ad ambratscha sia feglia.
„Jou sun stada tier la duna digls spaghetis‟, gi la Sara, „jou gli ve gido a cargear igl gràn.‟
Ella mussa segl pac spaghetis. Là noua ca la Sara steva avànt, vez’ign ussa me egn er da garneztga. Alura turna la duna da spaghetis puspe agl maletg, suriànd a cugls seas faschs speias sut bratsch.
„Jou capesch anzuma nut ple‟, marmugna igl bab. Alura dat el egn betsch a la Sara a gi: „Quegl dastgas tei mena ple far.‟
„Pertge betg?‟, ampeara la Sara, „quella duna eara fetg curtasevla. Ella â egn um ad egn asen.‟
Alura van els anzemel a tgea a la mama fa egna grandiusa buglia Bircher, mo la Sara â betga fom. “Jou ve gea maglieu spaghetis”, gi ella. 
Cur ca la Sara va la proxima geada a far cumissiun la cumpogna sia mama. Ellas prendan sosas, tee, cafe, schampignuns, arveglia a tschiculata giou digls regals, mo cur c’ellas rivan davànt igl regal da pasta, veza la Sara nagliur igls spaghetis da la duna cun las speias. 
„Noua en igls spaghetis talians da la duna cun las speias?‟, ampeara la mama egna vandidra.
„Quels vagn nus betga ple‟, gi la vandidra.
„Ear bien‟, gi la mama a prenda puspe igls spaghetis da ple bòld. 
La Sara dantànt dat egn schem ad e ampo tresta.
Igl davos rivan ellas tier las bavràndas. „Jou dovr ànc egna buteglia rum‟, gi la mama, „jou vi flambar bananas.‟
„Dastg jou prender la buteglia or da la harassa?” ampeara la Sara a stat davànt giou. Sen la buteglia â’gl egn maletg d’egn um ner ca ri. El porta egna tgapeala cun egn ur lo a rintgas d’or.
„Halo Sara!‟, gi el, cur c’ella prenda or la buteglia.
„Halo!‟, gi la Sara a ri.
„Cun tgi bagliafas?‟ ampeara la mama.
„Cun nign‟, gi la Sara a meta la buteglia agl tgar.
Cur c’ellas spetgan a la cassa varda la Sara sen que um ner vantirevel sen l’eticeta cun quella baleztgas cuntrada da palmas ad ampeara sia mama: 
“Cura dovras puspe aschei’egna buteglia?‟

funtàna: © Franz Hohler, 2020